آیا مهریه در طلاق در کالیفرنیا قابل اجراست؟

ممکن است، اما پاسخ خودکاری وجود ندارد. قانون خانواده‌ی کالیفرنیا (Family Code) نامی از مهریه نمی‌برد، پس دادگاه آن را با قواعد عمومی توافق میان زوجین، از جمله قواعد توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج در بندهای ۱۶۱۰ تا ۱۶۱۷، می‌سنجد. در پرونده‌ای در سال ۲۰۱۸، دادگاه بدوی مهریه را واجد این شرایط ندانست و دادگاه تجدیدنظر به رأی پیشینی اشاره کرد که مهریه را به‌عنوان توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج قابل اجرا ندانسته بود؛ اجرای مهریه‌ی شما به متن، تاریخ و شیوه‌ی امضای آن بستگی دارد.

این صفحه توضیح می‌دهد دادگاه طلاق در کالیفرنیا به مهریه‌ای که در عقدنامه‌ی ایرانی نوشته شده چگونه نگاه می‌کند: کدام قواعد کالیفرنیا اعمال می‌شود، آرای منتشرشده چه می‌گویند، چه مدارکی از ایران لازم دارید و دادگاه آن‌ها را چگونه می‌پذیرد. قواعد کلی‌تر درباره‌ی توافق‌نامه‌های پیش از ازدواج و توافق در دوران ازدواج در صفحه‌ی توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج آمده است. این صفحه فقط قانون کالیفرنیا را توضیح می‌دهد. اینکه قانون ایران درباره‌ی مهریه چه می‌گوید یا آیا می‌توان آن را در ایران مطالبه کرد، پرسشی است برای کسی که در حقوق ایران صلاحیت دارد.

دو نکته را از ابتدا بدانید. نخست، مهریه تعیین نمی‌کند که ازدواج معتبر است یا می‌توانید در اینجا طلاق بگیرید؛ ازدواجی که در محل انعقادش معتبر باشد در کالیفرنیا هم معتبر است (بند ۳۰۸)، و صفحه‌ی ازدواج‌های ثبت‌شده در ایران شرط اقامت و اعتبار ازدواج را توضیح می‌دهد. دوم، موضوع مهریه از تقسیم عادی اموال جداست؛ کالیفرنیا اموال را با قواعد خودش تقسیم می‌کند، مگر توافقی معتبر آن قواعد را تغییر دهد (بندهای ۱۵۰۰ و ۲۵۵۰). صفحه‌ی تقسیم اموال این قواعد را توضیح می‌دهد.

دادگاه کالیفرنیا چگونه به مهریه نگاه می‌کند، گام به گام

1. دادگاه خود سند را می‌خواند. نقطه‌ی شروع، متن عقدنامه با ترجمه‌ی رسمی و تأییدشده‌ی انگلیسی است. دادگاه باید دقیقاً بداند چه چیزی وعده داده شده و هر بخش آن چه زمانی قابل پرداخت بوده است.
2. بررسی می‌کند که آیا مهریه توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج است. کالیفرنیا توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج را توافقی میان دو نفری تعریف می‌کند که قصد ازدواج دارند، با در نظر داشتن ازدواج بسته می‌شود و از زمان ازدواج اثر می‌گذارد (زیربند (a) بند ۱۶۱۰). این توافق باید کتبی باشد و هر دو طرف آن را امضا کرده باشند (بند ۱۶۱۱).
3. آزمون‌های قابلیت اجرا را اعمال می‌کند. توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج قابل اجرا نیست اگر همسری که با اجرای آن مخالف است ثابت کند آن را داوطلبانه امضا نکرده، یا اینکه توافق هنگام امضا به‌طور فاحش غیرمنصفانه (unconscionable) بوده و او افشای منصفانه‌ای از وضع مالی طرف دیگر دریافت نکرده، از این افشا به‌طور کتبی صرف‌نظر نکرده و به‌طور معقول نمی‌توانسته از آن وضع مالی آگاه باشد (زیربند (a) بند ۱۶۱۵). غیرمنصفانه بودن را قاضی به‌عنوان یک مسئله‌ی حقوقی تعیین می‌کند (زیربند (b) بند ۱۶۱۵).
4. شرایط داوطلبانه بودن را که به تاریخ بستگی دارد بررسی می‌کند. دادگاه باید، از جمله، احراز کند که همسر مخالف هنگام امضا وکیل مستقل داشته یا پس از توصیه به گرفتن وکیل، که دست‌کم هفت روز تقویمی پیش از امضا داده شده باشد، در نوشته‌ای جداگانه از داشتن وکیل صرف‌نظر کرده است (بند ۱۶۱۵، زیربند (c)(1)). برای توافق‌هایی که میان ۱ ژانویه‌ی ۲۰۰۲ و ۱ ژانویه‌ی ۲۰۲۰ امضا شده‌اند قاعده‌ی زمانی خاصی هست و برای توافق‌های امضاشده از ۱ ژانویه‌ی ۲۰۲۰ به بعد، نسخه‌ی سخت‌گیرانه‌تری (بند ۱۶۱۵، زیربند (c)(2)). همسری که بدون وکیل امضا کرده باید به‌طور کتبی کاملاً آگاه شده و به زبانی که توضیح و متن توافق به آن بوده تسلط داشته باشد (بند ۱۶۱۵، زیربند (c)(3)).
5. محدودیت‌های هر توافقی را اعمال می‌کند. هیچ توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواجی نمی‌تواند به حق فرزند بر نفقه آسیب بزند (زیربند (b) بند ۱۶۱۲). شرطی درباره‌ی نفقه‌ی همسر قابل اجرا نیست اگر همسر مخالف هنگام امضا وکیل مستقل نداشته، یا اگر آن شرط در زمان درخواست اجرا به‌طور فاحش غیرمنصفانه باشد (زیربند (c) بند ۱۶۱۲). توافقی که پیش از ۱ ژانویه‌ی ۱۹۸۶ امضا شده، تابع قانونی است که پیش از قانون فعلی حاکم بوده است (بند ۱۵۰۳).
6. درباره‌ی نتیجه تصمیم می‌گیرد. اگر مهریه به‌عنوان توافق اجرا نشود، قواعد عادی اموال در کالیفرنیا حاکم است: اموال مشترک زوجین، از جمله مالی که در دوران ازدواج و هنگام اقامت در کالیفرنیا به دست آمده، هر جا که باشد، به‌طور مساوی تقسیم می‌شود (بندهای ۷۶۰ و ۲۵۵۰). اگر اجرا شود، دادگاه باید تعیین کند دقیقاً چه چیزی را لازم می‌کند و با بقیه‌ی تقسیم چگونه جمع می‌شود.

دادگاه تجدیدنظر کالیفرنیا چه گفته است

در پرونده‌ی In re Marriage of Turfe (دادگاه تجدیدنظر، حوزه‌ی دوم، پرونده‌ی B276665، صادرشده در ۳۰ مه ۲۰۱۸ و تأییدشده برای انتشار)، زوجی هنگام ازدواج در یک مرکز اسلامی توافق مهریه امضا کرده بودند. ترجمه‌ی تأییدشده‌ی آن، در بخشی، چنین بود: «۵ سکه‌ی طلا نقد و یک جلد قرآن مؤجل». شوهر می‌گفت معنای مهریه این است که زن در طلاق حق دیگری ندارد؛ زن می‌گفت مهریه سنتی و نمادین است و حقوق مالی او را محدود نمی‌کند. دو عالم دینی شهادت دادند و درباره‌ی پیامد مهریه با یکدیگر اختلاف نظر داشتند.

دادگاه بدوی نتیجه گرفت که توافق مهریه شرایط قانونی کالیفرنیا برای توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج را ندارد، و شوهر در تجدیدنظر به این حکم اعتراض نکرد. دادگاه تجدیدنظر در یک پانویس به پرونده‌ی In re Marriage of Shaban (2001) 88 Cal.App.4th 398 اشاره کرد، به‌عنوان پرونده‌ای که در آن توافق مهریه‌ی طرفین به‌عنوان توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج غیرقابل اجرا شناخته شد. خود تجدیدنظر درباره‌ی موضوع دیگری بود: شوهر درخواست ابطال ازدواج کرده بود و می‌گفت زن درباره‌ی قصدش برای پایبندی به مهریه او را فریب داده است. دادگاه بدوی دریافت که زوج صرفاً برداشت‌های متفاوتی داشتند که هرگز درباره‌اش گفت‌وگو نکرده بودند، و دادگاه تجدیدنظر رأی داد که دلایل کافی از این یافته پشتیبانی می‌کند. دادگاه به‌صراحت گفت موضوع پیش روی آن «قابلیت اجرای توافق مهریه نیست».

دادگاه بدوی در پرونده‌ی Turfe به زیربند (c) بند ۴۲۰ قانون خانواده هم استناد کرد: ازدواجی که به‌درستی منعقد شده، به این دلیل که با الزامات یک فرقه‌ی مذهبی مطابقت ندارد، باطل نمی‌شود. دادگاه تجدیدنظر رسیدگی به این نکته را لازم ندانست. این صفحه پرونده‌ی Shaban را فقط آن‌گونه که در رأی Turfe آمده توصیف می‌کند.

مدارک از ایران، و اینکه دادگاه کالیفرنیا آن‌ها را چگونه می‌پذیرد

اختلاف بر سر مهریه روی کاغذ حل می‌شود. این مدارک را به این ترتیب جمع کنید:

• خود عقدنامه، اصل دفترچه اگر در اختیار دارید، با همه‌ی صفحه‌ها، از جمله هر شرطی که در آن نوشته یا امضا شده است.
• نسخه‌ی رسمی از اداره‌ای که سابقه را نگه می‌دارد، اگر به‌دست آوردنش ممکن باشد. رونوشت سابقه‌ای که نزد یک اداره‌ی دولتی بیرون از ایالات متحده نگهداری می‌شود، دلیل اولیه (prima facie) بر وجود و محتوای آن سابقه است، اگر شخصی که صلاحیت دارد مطابقت آن را با اصل گواهی کند و این گواهی همراه با یک گواهی نهایی (final statement) باشد که اصالت امضا و سمت رسمی را تأیید می‌کند و یک مأمور کنسولی ایالات متحده یا یک مقام دیپلماتیک یا کنسولی کشور خارجی که در ایالات متحده مأمور یا معتبر است آن را صادر کرده باشد (بند ۱۵۳۰، زیربند (a)(3) قانون ادله‌ی کالیفرنیا (Evidence Code)). گواهی مطابقت باید در اصل بگوید که رونوشت، رونوشت درستی از اصل است (بند ۱۵۳۱). اگر همه‌ی طرف‌ها فرصت معقولی برای بررسی اصالت و درستی مدارک داشته باشند، دادگاه می‌تواند به دلیل موجه، رونوشت گواهی‌شده را بدون گواهی نهایی بپذیرد یا خلاصه‌ای گواهی‌شده را قبول کند (بند ۱۵۳۰، زیربند (a)(3)).
• ترجمه‌ی انگلیسی تأییدشده. طبق آیین‌نامه‌ی دادگاه‌های کالیفرنیا (California Rules of Court)، مدارک پیوستی که به زبان خارجی نوشته شده‌اند باید همراه ترجمه‌ی انگلیسی باشند که یک مترجم شفاهی واجد صلاحیت آن را با سوگند تأیید کرده است (زیربند (g) قاعده‌ی ۳.۱۱۱۰)، و زیربند (d) قاعده‌ی ۵.۲ قانونی را که به‌طور کلی بر دعاوی مدنی حاکم است در رسیدگی‌های قانون خانواده اعمال می‌کند، مگر قواعد خانواده ترتیب دیگری گذاشته باشند. ترجمه‌ای که یکی از خویشاوندان انجام دهد همین حکم را ندارد.
• شواهد شیوه‌ی امضا: تاریخ، مکان، حاضران، اینکه کسی آن را توضیح داد یا نه، اینکه هیچ‌یک از شما وکیل داشت یا نه، و اینکه آن زمان فارسی را راحت‌تر می‌خواندید یا انگلیسی را.
• اثبات هر پرداختی که انجام شده: رسیدها، انتقال‌های بانکی، سکه‌هایی که هنگام عقد تحویل شده، و هر توافق کتبی بعدی درباره‌ی مهریه.
• هر توافق دیگری، مانند توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج در کالیفرنیا یا توافق‌نامه‌ی پس از ازدواج، زیرا نوشته‌ی بعدی با امضای هر دو طرف می‌تواند توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواجِ قبلی را اصلاح یا لغو کند (بند ۱۶۱۴).

اگر قرار است شهادت دهید، می‌توانید از دادگاه مترجم فارسی بخواهید. راهنمای خودیاری شورای قضایی کالیفرنیا می‌گوید مترجمان دادگاه رایگان هستند، باید از پیش درخواست شوند، و معمولاً اجازه داده نمی‌شود دوست یا خویشاوندی در جلسه‌ی دادگاه ترجمه کند.

چه چیزهایی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• متن. بررسی مبلغی مشخص آسان‌تر از شرطی است که به قواعد مذهبی بیرونی وابسته است. در پرونده‌ی Turfe، برداشت‌های متفاوت زوجین از پیامد مهریه در مرکز پرونده بود (بند ۱۶۱۰، زیربند (a)، و بند ۱۶۱۱).
• تاریخ امضا. توافق‌های پیش از ۱۹۸۶ تابع قانون قبلی‌اند (بند ۱۵۰۳)؛ قواعد هفت‌روزه برای سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۰ و از ۲۰۲۰ به بعد متفاوت است (بند ۱۶۱۵، زیربند (c)(2)).
• وکیل و زبان. نبودِ وکیل مستقل و نبودِ صرف‌نظر کتبی جداگانه یعنی توافق داوطلبانه محسوب نمی‌شود (بند ۱۶۱۵، زیربند (c)(1))؛ همسری که وکیل نداشته باید بر زبان به‌کاررفته مسلط بوده باشد (بند ۱۶۱۵، زیربند (c)(3)).
• اینکه مهریه برای چه به کار می‌رود. ادعای دریافت مهریه با این ادعا که مهریه سهم همسر دیگر از اموال مشترک را محدود می‌کند فرق دارد. هیچ توافقی نفقه‌ی فرزند را کم نمی‌کند (زیربند (b) بند ۱۶۱۲)، و شرط‌های نفقه‌ی همسر آزمون خود را دارند (زیربند (c) بند ۱۶۱۲).
• اعتبار ازدواج. اگر ازدواج باطل اعلام شود، توافق فقط تا حدی اجرا می‌شود که از نتیجه‌ای ناعادلانه جلوگیری کند (بند ۱۶۱۶).
• زمان طرح ادعا. مرور زمان ادعاهای ناشی از توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج در دوران ازدواج متوقف می‌ماند، اما دفاع‌های انصافی مانند تأخیر ناروا (laches) و منع انکار (estoppel) همچنان در دسترس است (بند ۱۶۱۷).

آنچه بدون دیدن مدارک نمی‌دانیم

پاسخ صادقانه درباره‌ی مهریه به خود سند نیاز دارد. بدون آن هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید که آیا دادگاه مهریه را توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج می‌داند، دادگاه کالیفرنیا برای معنای آن قانون کدام کشور را اعمال می‌کند (قانون خانواده به طرفین اجازه می‌دهد قانون حاکم را در توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج انتخاب کنند، بند ۱۶۱۲، زیربند (a)(6)، اما ممکن است عقدنامه‌ی ایرانی در این باره چیزی نگفته باشد)، آیا شرایط آن آن‌قدر مشخص است که قابل اجرا باشد، آیا چیزی پرداخت شده، یا آیا توافق کتبی بعدی آن را تغییر داده است. نخستین بررسی به همین پرسش‌ها پاسخ می‌دهد.

یک نمونه

برای نمونه، زوجی فرضی در اروین را در نظر بگیرید: شیرین و بابک. آن‌ها در سال ۲۰۱۰ در تهران ازدواج کردند، در سال ۲۰۱۶ به اورنج کانتی آمدند و دو فرزند دارند. عقدنامه‌ی آن‌ها مهریه را ۳۰۰ سکه‌ی طلا تعیین کرده و هنگام عقد چیزی پرداخت نشده است. هیچ‌یک وکیل نداشت و عقدنامه همان روز توسط عاقد برایشان توضیح داده شد. شیرین در سال ۲۰۲۶ درخواست طلاق می‌دهد و مهریه را مطالبه می‌کند؛ بابک می‌گوید مهریه نمادین بوده است.

وکیل شیرین ابتدا ترجمه‌ی تأییدشده‌ی همه‌ی صفحه‌ها را می‌گیرد و بررسی می‌کند که آیا می‌توان طبق بند ۱۵۳۰ قانون ادله رونوشت رسمی گواهی‌شده به‌دست آورد، یا دلیل موجهی برای ادامه با اصل سند و ترجمه وجود دارد. سپس بررسی به بند ۱۶۱۰ می‌رسد: آیا مهریه توافقی بوده که با در نظر داشتن ازدواج بسته شده و از زمان ازدواج اثر داشته است؟ چون عقدنامه در سال ۲۰۱۰ امضا شده، قاعده‌ی زمانی ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۰ در بند ۱۶۱۵، زیربند (c)(2)(A) همراه با شرط وکیل در بند ۱۶۱۵، زیربند (c)(1) بخشی از بررسی است. جدا از این، آپارتمانی که در سال ۲۰۱۸ با حقوقشان در اروین خریدند جزو اموال مشترک زوجین است (بند ۷۶۰)، و این استدلال بابک که مهریه تنها حق شیرین است با همان مشکلاتی روبه‌رو می‌شود که در رأی Turfe توصیف شده است. نفقه‌ی فرزندانشان، هرچه در مهریه آمده باشد، طبق فرمول راهنمای ایالتی تعیین می‌شود (زیربند (b) بند ۱۶۱۲)؛ صفحه‌ی نفقه این فرمول را توضیح می‌دهد. این نمونه نشان می‌دهد پرسش‌ها چگونه سامان می‌یابند؛ نتیجه‌ای را پیش‌بینی نمی‌کند.

اشتباه‌هایی که باید از آن‌ها پرهیز کرد

• این فرض که مهریه خودبه‌خود اجرا می‌شود، یا خودبه‌خود نادیده گرفته می‌شود. سند و واقعیت‌ها تعیین‌کننده‌اند.
• استفاده از ترجمه‌ی غیررسمی. مدارک پیوستی به زبان خارجی به ترجمه‌ی انگلیسی نیاز دارند که مترجم واجد صلاحیت با سوگند تأیید کرده باشد (زیربند (g) قاعده‌ی ۳.۱۱۱۰).
• جایگزین کردن مهریه به جای افشای دارایی. همه‌ی دارایی‌ها و بدهی‌ها، در هر کشوری، همچنان باید در اظهارنامه‌ی اولیه‌ی افشا بیاید (بند ۲۱۰۴).
• این استدلال که مهریه نفقه‌ی فرزند را کم می‌کند. هیچ توافقی چنین اثری ندارد (زیربند (b) بند ۱۶۱۲).
• صبر کردن تا جلسه‌ی دادرسی برای جمع کردن عقدنامه. رونوشت رسمی از ایران و ترجمه‌ی تأییدشده زمان می‌برد، و روند طلاق در این مدت پیش می‌رود.

کارهای این هفته

1. عقدنامه را پیدا کنید و از همه‌ی صفحه‌ها، از جمله شرط‌های دست‌نویس، عکس بگیرید.
2. بنویسید عقدنامه کی و کجا امضا شد، چه کسی آن را توضیح داد، و آیا هیچ‌یک از شما وکیل داشت.
3. هر سندی را که نشان می‌دهد بخشی از مهریه پرداخت یا تحویل شده جمع کنید.
4. ترجمه‌ی انگلیسی تأییدشده توسط مترجم واجد صلاحیت را سفارش دهید.
5. فهرست دارایی‌ها و بدهی‌هایتان را در هر کشور برای افشا آماده کنید و در راهنمای اموال در ایران بخوانید که چگونه دسته‌بندی می‌شوند.
6. اگر عقدنامه شرط تنصیف دارایی هم دارد، پیش از نخستین جلسه صفحه‌ی شرط تنصیف دارایی را بخوانید.
7. درباره‌ی وکیل در صفحه‌ی درباره‌ی ما بخوانید.
8. برای بررسی عقدنامه از طریق صفحه‌ی تماس وقت بگیرید.

پرسش‌های متداول

آیا مهریه همان توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج در کالیفرنیاست؟

نه لزوماً. توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج در کالیفرنیا باید با تعریف، شکل و قواعد داوطلبانه بودن در بندهای ۱۶۱۰ تا ۱۶۱۵ سازگار باشد. مهریه ممکن است با آن‌ها سازگار باشد یا نباشد، و در پرونده‌ی Turfe دادگاه بدوی آن را سازگار ندانست.

آیا دادگاه کالیفرنیا می‌تواند همسرم را به پرداخت مهریه محکوم کند؟

بستگی دارد به اینکه دادگاه توافقی قابل اجرا تشخیص دهد و آن توافق چه چیزی را لازم کند. قانون خانواده مستقیماً به این پرسش پاسخ نمی‌دهد و آرای منتشرشده به سند مشخص هر پرونده بستگی دارند.

آیا مهریه جای سهم من از اموال مشترک را می‌گیرد؟

نه خودبه‌خود. کالیفرنیا اموال مشترک زوجین را به‌طور مساوی تقسیم می‌کند، مگر توافق کتبی معتبر یا توافق شفاهی در جلسه‌ی دادگاه ترتیب دیگری بگذارد (بند ۲۵۵۰). پرونده‌ی Turfe نشان می‌دهد دادگاه با این استدلال که مهریه تنها حق زن است چگونه برخورد کرد.

آیا مهم است که بدون وکیل در ایران امضا کردیم؟

می‌تواند مهم باشد. شرایط داوطلبانه بودن در زیربند (c) بند ۱۶۱۵ شامل وکیل مستقل یا صرف‌نظر کتبی جداگانه، قواعد زمانی برای توافق‌های امضاشده از ۲۰۰۲ به بعد، و تسلط بر زبان برای همسری است که وکیل نداشته است.

آیا می‌توانم به جای آن، مهریه را در ایران مطالبه کنم؟

این پرسشی درباره‌ی قانون ایران است که این صفحه به آن نمی‌پردازد. با کسی که در حقوق ایران صلاحیت دارد صحبت کنید و وکیل خود در کالیفرنیا را هم در جریان بگذارید.

آیا به مترجم دادگاه نیاز دارم؟

اگر با فارسی راحت‌ترید، از پیش درخواست کنید. راهنمای خودیاری شورای قضایی کالیفرنیا می‌گوید مترجمان دادگاه رایگان هستند.

دفتر حقوقی سورنا سربازوطن در اورنج کانتی و سن دیگو در پرونده‌های توافق‌نامه‌ی پیش از ازدواج و طلاق به انگلیسی و فارسی وکالت می‌کند. با (949) 591-9596 تماس بگیرید یا از صفحه‌ی تماس استفاده کنید.