در ایران ازدواج کرده‌اید: آیا می‌توانید در کالیفرنیا طلاق بگیرید و آیا ازدواجتان اینجا معتبر است؟

بله، به‌عنوان قاعده: ازدواجی که بیرون از کالیفرنیا منعقد شده و در محل انعقادش معتبر است، در کالیفرنیا هم معتبر است (بند ۳۰۸ قانون خانواده‌ی کالیفرنیا (Family Code))، و دادگاه کالیفرنیا پس از شش ماه اقامت یکی از زوجین در کالیفرنیا و سه ماه در شهرستان می‌تواند به آن پایان دهد (بند ۲۳۲۰). استثنای اصلی ازدواجی است که کالیفرنیا آن را باطل می‌داند، مانند ازدواج دوم با وجود ازدواج اول (بند ۲۲۰۱). دادگاه تجدیدنظر در سال ۲۰۲۲ این قاعده را بر ازدواجی اعمال کرد که در محل انعقادش معتبر بود.

این صفحه برای زوجینی است که در ایران ازدواج کرده‌اند و اکنون در اورنج کانتی یا سن دیگو کانتی زندگی می‌کنند. توضیح می‌دهد کالیفرنیا کِی ازدواج را به رسمیت می‌شناسد، برای طلاق در اینجا چه لازم دارید، کدام مدارک ایرانی را باید جمع کنید و دادگاه کالیفرنیا آن‌ها را چگونه می‌پذیرد، و چه چیزهایی تا خوانده شدن این مدارک قابل دانستن نیست. کل روند طلاق، از دادخواست تا حکم، در صفحه‌ی طلاق آمده است. این صفحه فقط قانون کالیفرنیا را توضیح می‌دهد؛ پرسش‌هایی درباره‌ی قانون ایران، یا ثبت طلاق کالیفرنیا در ایران، به کسی نیاز دارد که در حقوق ایران صلاحیت دارد. این دفتر مشاوره‌ی مهاجرتی نمی‌دهد.

آیا ازدواجی که در ایران انجام شده در کالیفرنیا معتبر است؟

قاعده‌ی اصلی کوتاه است: «ازدواجی که بیرون از این ایالت منعقد شده و طبق قوانین محل انعقاد معتبر باشد، در کالیفرنیا معتبر است» (بند ۳۰۸). بر پایه‌ی این قاعده، پرسش این است که ازدواج طبق قانون محل انعقادش معتبر بوده یا نه، نه اینکه از قواعد مراسم ازدواج خود کالیفرنیا پیروی کرده باشد. زیربند (c) بند ۴۲۰ قانون خانواده هم می‌گوید ازدواجی که به‌درستی منعقد شده، به این دلیل که با الزامات یک فرقه‌ی مذهبی مطابقت ندارد، باطل نمی‌شود.

محدودیت، قاعده‌ی کالیفرنیا درباره‌ی ازدواج باطل است. ازدواج بعدی که شخص در زمان حیات همسر قبلی‌اش با کس دیگری منعقد کند «غیرقانونی و باطل» است، مگر ازدواج قبلی پیش از ازدواج بعدی منحل یا باطل اعلام شده باشد، یا یکی از استثناهای محدود درباره‌ی همسر غایب یا همسری که گمان می‌رفته درگذشته است صدق کند (بند ۲۲۰۱، زیربند (a)).

در پرونده‌ی In re Marriage of Elali and Marchoud (دادگاه تجدیدنظر، حوزه‌ی چهارم، شعبه‌ی دوم، پرونده‌ی E075103، صادرشده در ۸ ژوئن ۲۰۲۲ و تأییدشده برای انتشار)، شوهری که در کالیفرنیا با همسر اولش ازدواج کرده بود، در لبنان با زن دیگری ازدواج کرد. در مرحله‌ی تجدیدنظر اختلافی نبود که ازدواج لبنانی طبق قانون لبنان معتبر بوده است. دادگاه تجدیدنظر رأی داد که بند ۳۰۸ مانع اعمال زیربند (a) بند ۲۲۰۱ نمی‌شود، و حکمی را تأیید کرد که ازدواج لبنانی را به دلیل وجود ازدواج قبلی باطل اعلام کرده بود. دادگاه بخشی از استدلالش را بر آرای پیشینی گذاشت که چندهمسری را استثنایی بر قاعده‌ی محل انعقاد ازدواج می‌دانستند، و نیز بر بند ۲۸۱ قانون مجازات کالیفرنیا (Penal Code). دادگاه پرونده‌ی Estate of Bir (۱۹۴۸) را متفاوت دانست؛ در آن پرونده دادگاه ازدواج چندگانه‌ای خارجی را فقط برای تقسیم ماترک شوهر متوفی میان دو همسرش که ساکن هند بودند به رسمیت شناخته بود، و دادگاه یادآوری کرد که پرونده‌ی پیش رویش به همسرانی زنده مربوط است که حقوق نفقه و اموال را بر پایه‌ی قانون خانواده‌ی کالیفرنیا مطالبه می‌کنند.

همین رأی شرح می‌دهد که دادگاه بدوی سپس بررسی کرد که آیا همسر دوم «همسر با حسن نیت» (putative spouse) طبق بند ۲۲۵۱ است یا نه، وضعیتی که به باور با حسن نیت به اعتبار ازدواج بستگی دارد؛ دادگاه نتیجه گرفت که نیست. اگر ازدواجی ممکن است باطل باشد، این پرسش می‌تواند برای اموال و نفقه مهم باشد.

طلاق برای زوجی که در ایران ازدواج کرده‌اند، گام به گام

1. ازدواج و هر ازدواج قبلی را روشن کنید. عقدنامه‌ی ایرانی را جمع کنید و اگر یکی از زوجین پیش‌تر ازدواج کرده، مدارکی که نشان می‌دهد آن ازدواج چگونه پایان یافته، زیرا زیربند (a) بند ۲۲۰۱ به این بستگی دارد که ازدواج قبلی پیش از ازدواج بعدی منحل شده باشد.
2. شرط اقامت را بررسی کنید. حکم طلاق صادر نمی‌شود مگر یکی از زوجین درست پیش از ثبت دادخواست، شش ماه مقیم کالیفرنیا و سه ماه مقیم شهرستانی بوده باشد که پرونده در آن ثبت می‌شود (بند ۲۳۲۰، زیربند (a)). کافی است یکی از زوجین این شرط را داشته باشد. صفحه‌ی خودیاری دادگاه اورنج کانتی یادآوری می‌کند که همسری که هنوز این شرط را ندارد می‌تواند برای جدایی قانونی دادخواست بدهد و بعد دادخواست را برای درخواست طلاق اصلاح کند.
3. دادخواست را ثبت کنید. پرونده با دادخواست (FL-100) و احضاریه (FL-110) آغاز می‌شود، و اگر فرزند زیر سن قانونی دارید، اظهارنامه‌ی قانون یکنواخت صلاحیت و اجرای احکام حضانت (UCCJEA)، یعنی فرم FL-105، هم ضمیمه می‌شود. در اورنج کانتی، پرونده‌های طلاق، جدایی قانونی و ابطال ازدواج فقط در مجتمع قضایی لامورو (Lamoreaux Justice Center) در شهر اورنج ثبت می‌شود. دلیل طلاق اختلافات آشتی‌ناپذیر یا ناتوانی حقوقی دائمی در تصمیم‌گیری است (بند ۲۳۱۰)؛ دادگاه نمی‌پرسد تقصیر با چه کسی بوده، و ارائه‌ی دلیل درباره‌ی رفتارهای نادرست مشخص غیرقابل پذیرش است، مگر قانونی ترتیب دیگری گذاشته باشد (بند ۲۳۳۵).
4. اوراق را به همسرتان ابلاغ کنید. اگر همسرتان در ایران زندگی می‌کند، شیوه‌ی ابلاغ را پیش از ثبت دادخواست برنامه‌ریزی کنید. همسرتان پس از ابلاغ ۳۰ روز برای پاسخ فرصت دارد، و همسری که پاسخ نمی‌دهد جلوی پرونده را نمی‌گیرد.
5. افشای مالی را مبادله کنید. هر یک از زوجین همه‌ی دارایی‌ها و بدهی‌هایش را، در هر کشور، با سوگند به مجازات شهادت دروغ افشا می‌کند (بند ۲۱۰۴). اموال در ایران در راهنمای اموال در ایران توضیح داده شده است.
6. حضانت، نفقه و اموال را حل کنید. مسائل فرزندان بر پایه‌ی مصلحت فرزند تصمیم‌گیری می‌شود، و صفحه‌ی حضانت توضیح می‌دهد چگونه. مهریه‌ی عقدنامه جداگانه در صفحه‌ی مهریه بررسی شده است.
7. حکم. وضعیت زناشویی زودتر از شش ماه پس از ابلاغ احضاریه و دادخواست یا نخستین حضور خوانده، هر کدام زودتر باشد، پایان نمی‌یابد (بند ۲۳۳۹).

مدارک از ایران، و اینکه دادگاه کالیفرنیا آن‌ها را چگونه می‌پذیرد

• عقدنامه، همه‌ی صفحه‌ها، و هر سند ازدواج ثبت‌شده.
• رونوشت رسمی سابقه‌ی ازدواج، اگر به‌دست آوردنش ممکن باشد. رونوشت سابقه‌ای که نزد یک اداره‌ی دولتی بیرون از ایالات متحده نگهداری می‌شود دلیل اولیه (prima facie) بر آن است، اگر شخصی که صلاحیت دارد مطابقتش را با اصل گواهی کند و این گواهی همراه با گواهی نهایی (final statement) درباره‌ی اصالت امضا و سمت رسمی باشد که یک مأمور کنسولی ایالات متحده یا یک مقام دیپلماتیک یا کنسولی کشور خارجی که در ایالات متحده مأمور یا معتبر است صادر کرده باشد (بند ۱۵۳۰ قانون ادله‌ی کالیفرنیا (Evidence Code)، زیربند (a)(3)). گواهی مطابقت باید در اصل بگوید که رونوشت درست است (بند ۱۵۳۱). اگر همه‌ی طرف‌ها فرصت معقولی برای بررسی داشته باشند، دادگاه می‌تواند به دلیل موجه رونوشت گواهی‌شده را بدون گواهی نهایی، یا خلاصه‌ای گواهی‌شده را، بپذیرد (بند ۱۵۳۰، زیربند (a)(3)).
• مدارک پایان هر ازدواج قبلی، برای هر یک از زوجین.
• اثبات تاریخ‌های اقامت در کالیفرنیا و در شهرستان: اجاره‌نامه، قبض‌ها، اظهارنامه‌ی مالیاتی، گواهینامه‌ی رانندگی.
• شناسنامه‌ی فرزندان و سابقه‌ی محل زندگی آن‌ها، برای اظهارنامه‌ی UCCJEA.
• ترجمه‌ی انگلیسی تأییدشده. مدارک پیوستی که به زبان خارجی نوشته شده‌اند باید همراه ترجمه‌ی انگلیسی باشند که مترجم شفاهی واجد صلاحیت با سوگند تأیید کرده است (آیین‌نامه‌ی دادگاه‌های کالیفرنیا (California Rules of Court)، زیربند (g) قاعده‌ی ۳.۱۱۱۰). وقتی نوشته‌ای که به‌عنوان دلیل ارائه می‌شود مستقیماً قابل فهم نیست، مترجمی که آن زبان را می‌فهمد برای ترجمه‌ی آن سوگند یاد می‌کند (بند ۷۵۳ قانون ادله، زیربند (a)).

برای جلسه‌های دادگاه، راهنمای خودیاری شورای قضایی کالیفرنیا می‌گوید مترجمان دادگاه رایگان هستند و باید از پیش درخواست شوند. حتی اگر کمی انگلیسی صحبت می‌کنید، می‌توانید مترجم فارسی بخواهید.

چه چیزهایی پاسخ را تغییر می‌دهد؟

• ازدواج قبلی که پایان نیافته بود. زیربند (a) بند ۲۲۰۱ می‌تواند ازدواج بعدی را باطل کند، و پرونده‌ی Elali آن را بر ازدواجی اعمال کرد که در محل انعقادش معتبر بود.
• اقامت. بدون شش ماه اقامت در کالیفرنیا و سه ماه در شهرستان، حکم طلاق صادر نمی‌شود (بند ۲۳۲۰، زیربند (a))؛ راهی که صفحه‌ی خودیاری اورنج کانتی شرح می‌دهد، ابتدا جدایی قانونی و سپس اصلاح دادخواست است.
• محل زندگی همسرتان. ابلاغ در خارج از کشور، و دستورهای مربوط به نفقه و اموال علیه همسری که هرگز اینجا زندگی نکرده، برنامه‌ریزی جداگانه لازم دارد.
• فرزندان. اینکه فرزندان کجا زندگی کرده‌اند در اینکه کدام دادگاه می‌تواند درباره‌ی حضانت تصمیم بگیرد اثر دارد (بند ۳۴۲۱)؛ اظهارنامه‌ی UCCJEA (FL-105) این اطلاعات را جمع می‌کند.
• طلاقی که پیش‌تر در ایران گرفته شده. اگر یکی از زوجین پیش‌تر در ایران طلاق گرفته، پرسش این می‌شود که آیا کالیفرنیا آن را به رسمیت می‌شناسد؛ صفحه‌ی طلاق‌های ایرانی را ببینید.
• مهریه یا شرط تنصیف دارایی. این‌ها بر اعتبار ازدواج اثر ندارند، اما پرسش‌های جداگانه‌ای پیش می‌کشند که در صفحه‌ی شرط تنصیف دارایی و صفحه‌ی مهریه توضیح داده شده است.

آنچه بدون دیدن مدارک نمی‌دانیم

تا مدارک خوانده نشود، نمی‌توانیم تأیید کنیم که ازدواج طبق قانون محل انعقاد به‌درستی منعقد شده (این پرسشی درباره‌ی قانون ایران است، برای کسی که در آن صلاحیت دارد)، که هر ازدواج قبلی پیش از این ازدواج پایان یافته، که همسرتان چگونه و کِی می‌تواند ابلاغ شود، یا دادگاه درباره‌ی نفقه و اموال چه دستوری می‌تواند بدهد اگر همسرتان خارج از کشور است. همچنین نمی‌توانیم بگوییم آیا رسیدگی‌ای در ایران در جریان است یا به پایان رسیده، که می‌تواند بررسی را تغییر دهد. هر پاسخی از مدارک و واقعیت‌ها به دست می‌آید.

یک نمونه

برای نمونه، زوجی فرضی را در نظر بگیرید: سارا و امید. آن‌ها در سال ۲۰۱۵ در مشهد ازدواج کردند و ازدواج را همان‌جا ثبت کردند. امید ازدواج قبلی‌ای در ایران داشت که در سال ۲۰۱۳ با طلاق پایان یافته بود. امید در سال ۲۰۲۲ برای کار به اروین آمد و سارا در سال ۲۰۲۳ همراه دخترشان به او پیوست. آن‌ها در اوایل سال ۲۰۲۶ جدا شدند و سارا می‌خواهد در اورنج کانتی طلاق بگیرد.

سارا بیش از دو سال است که در کالیفرنیا و در اورنج کانتی زندگی می‌کند، پس زیربند (a) بند ۲۳۲۰ رعایت شده است. چون ازدواج مشهد در محل انعقادش معتبر بوده، کالیفرنیا آن را معتبر می‌داند (بند ۳۰۸)، اما طلاق سال ۲۰۱۳ اهمیت دارد: طبق زیربند (a) بند ۲۲۰۱، اگر ازدواج اول امید پیش از ۲۰۱۵ پایان نیافته بود، ازدواج او با سارا باطل است. به همین دلیل وکیل سارا مدارک ایرانی آن طلاق را با ترجمه‌ی تأییدشده درخواست می‌کند و بررسی می‌کند که آیا می‌توان رونوشت رسمی را طبق بند ۱۵۳۰ قانون ادله ارائه کرد. سارا دادخواست، احضاریه و اظهارنامه‌ی UCCJEA را در مجتمع قضایی لامورو ثبت می‌کند، اموال خانواده را در هر دو کشور در اظهارنامه‌ی افشا می‌آورد و برای جلسه‌ها مترجم فارسی درخواست می‌کند. عقدنامه‌ی آن‌ها مهریه هم دارد که جداگانه بررسی می‌شود. این نمونه گام‌ها را نشان می‌دهد؛ نتیجه‌ای را پیش‌بینی نمی‌کند.

اشتباه‌هایی که باید از آن‌ها پرهیز کرد

• صبر کردن به این گمان که ازدواج باید اول اینجا ثبت شود. بند ۳۰۸ ازدواجی را که در محل انعقادش معتبر است به رسمیت می‌شناسد و ثبت آن در اینجا را شرط اعتبار نمی‌داند.
• ثبت دادخواست پیش از داشتن شرط اقامت. بدون آن حکم طلاق صادر نمی‌شود (بند ۲۳۲۰، زیربند (a)).
• نادیده گرفتن ازدواج قبلی. زیربند (a) بند ۲۲۰۱ پایان هر ازدواج قبلی را بخشی از پرسش می‌کند.
• ترجمه‌ی مدارک توسط خودتان. مدارک پیوستی دادگاه به ترجمه‌ای نیاز دارند که مترجم واجد صلاحیت با سوگند تأیید کرده باشد (زیربند (g) قاعده‌ی ۳.۱۱۱۰).
• این فرض که طلاقی در ایران همه چیز را اینجا هم حل می‌کند. به رسمیت شناختن آن در کالیفرنیا پرسش جداگانه‌ای است.
• بردن فرزندان به خارج پس از ثبت پرونده. دستورهای خودکار روی احضاریه خارج کردن فرزندان از کالیفرنیا را بدون رضایت کتبی یا دستور دادگاه منع می‌کند (بند ۲۰۴۰).

کارهای این هفته

1. عقدنامه و هر سند ازدواج را پیدا کنید و از همه‌ی صفحه‌ها عکس بگیرید.
2. مدارکی را جمع کنید که نشان می‌دهد هر ازدواج قبلی هر یک از زوجین چگونه پایان یافته است.
3. تاریخ‌های آمدن به کالیفرنیا و به شهرستان خود را با مدرک بنویسید.
4. ترجمه‌ی انگلیسی تأییدشده توسط مترجم واجد صلاحیت را سفارش دهید.
5. دارایی‌ها و بدهی‌ها را در هر کشور فهرست کنید و بنویسید فرزندانتان در پنج سال گذشته کجا زندگی کرده‌اند، که اظهارنامه‌ی حضانت آن را می‌خواهد (بند ۳۴۲۹، زیربند (a)).
6. درباره‌ی وکیل در صفحه‌ی درباره‌ی ما بخوانید.
7. از طریق صفحه‌ی تماس وقت بگیرید و مدارک را همراه بیاورید.

پرسش‌های متداول

آیا باید ازدواج ایرانی‌مان را در کالیفرنیا ثبت کنیم؟

بند ۳۰۸ آن را شرط اعتبار ازدواج نمی‌داند. طبق بند ۳۰۸، ازدواجی که بیرون از کالیفرنیا منعقد شده و در محل انعقادش معتبر است، اینجا هم معتبر است.

آیا می‌توانم در کالیفرنیا طلاق بگیرم اگر همسرم در ایران زندگی می‌کند؟

بله، اگر شرط اقامت را داشته باشید (بند ۲۳۲۰). ابلاغ به همسرتان در خارج و گرفتن دستور درباره‌ی نفقه یا اموال برنامه‌ریزی می‌خواهد و باید پیش از ثبت دادخواست روشن شود.

آیا ازدواج مذهبی در ایران به رسمیت شناخته می‌شود؟

کالیفرنیا به این نگاه می‌کند که ازدواج در محل انعقادش معتبر بوده یا نه (بند ۳۰۸)، و ازدواجی که به‌درستی منعقد شده به دلیل عدم مطابقت با الزامات یک فرقه‌ی مذهبی باطل نمی‌شود (بند ۴۲۰، زیربند (c)). اینکه یک ازدواج مشخص طبق قانون ایران معتبر بوده یا نه، پرسشی برای کسی است که در آن قانون صلاحیت دارد.

اگر همسرم همسر دیگری داشته باشد چه؟

کالیفرنیا ازدواج بعدی را، اگر ازدواج قبلی پایان نیافته بوده، با استثناهای محدود باطل می‌داند (بند ۲۲۰۱، زیربند (a))، و دادگاه تجدیدنظر در پرونده‌ی Elali این قاعده را بر ازدواجی اعمال کرد که در محل انعقادش معتبر بود. دادگاه ممکن است سپس بررسی کند که آیا همسری که با حسن نیت به اعتبار ازدواج باور داشته، وضعیت همسر با حسن نیت دارد.

چقدر طول می‌کشد؟

وضعیت زناشویی زودتر از شش ماه پس از ابلاغ یا حضور همسر دیگر پایان نمی‌یابد (بند ۲۳۳۹). پرونده‌هایی که اموال یا همسری در خارج دارند ممکن است بیشتر طول بکشند.

آیا دادگاه مترجم فارسی فراهم می‌کند؟

راهنمای خودیاری شورای قضایی کالیفرنیا می‌گوید مترجمان دادگاه رایگان هستند و باید از پیش درخواست شوند.

دفتر حقوقی سورنا سربازوطن در اورنج کانتی و سن دیگو در پرونده‌های طلاق به انگلیسی و فارسی وکالت می‌کند. با (949) 591-9596 تماس بگیرید یا از صفحه‌ی تماس استفاده کنید.